Szacowany czas czytania: 5 minut
- W Łomży stężenie pyłu PM10 przekroczyło normy o 600% – najwyższy poziom w historii miasta.
- W Rzeszowie średnie godzinowe stężenie pyłu wyniosło 304 µg/m³ – najwyższa wartość w sezonie grzewczym.
- W Polsce funkcjonuje nadal około 2,5 miliona przestarzałych kotłów, tzw. „kopciuchów”.
- W pierwszym tygodniu stycznia 2026 roku do programu Czyste Powietrze wpłynęło tylko 704 wnioski.
- Brak skutecznego nadzoru nad uchwałami antysmogowymi w 14 województwach.
W wielu regionach Polski w styczniu 2026 roku zanotowano znaczące przekroczenia norm zanieczyszczenia powietrza pyłem PM10. Szczególnie dotkliwa jest sytuacja w miejscowościach takich jak Łomża, gdzie dobowe stężenie pyłu przekroczyło dopuszczalne wartości aż o 600 procent, co stanowi najwyższy poziom w historii miasta. W innych lokalizacjach, w tym w Rzeszowie, średnie godzinowe stężenie pyłu sięgnęło 304 µg/m³, co jest najwyższą wartością notowaną w tym sezonie grzewczym. Problemy z jakością powietrza odczuwa również północ Polski – m.in. Gdańsk, Suwałki czy Białystok – a nawet obszary takie jak Mazury i Podlasie, gdzie poziomy pyłów zawieszonych przekraczają progi uznawane za niebezpieczne dla zdrowia. Na południu kraju problem dotarł także do obszaru wokół Krakowa, a w Zabierzowie z powodu smogu podjęto decyzję o zamknięciu lokalnego lodowiska, aby chronić dzieci.
Główną przyczyną utrzymującego się obecnie kryzysu smogowego jest wciąż szerokie użytkowanie przestarzałych źródeł ogrzewania, znanych jako „kopciuchy”. Mimo że w ostatniej dekadzie wymieniono około miliona takich urządzeń, to według danych nadal około 2,5 miliona kotłów tego typu funkcjonuje w Polsce, często z naruszeniem obowiązujących przepisów. W efekcie nawet w regionach dotąd uznawanych za stosunkowo czyste poziomy zanieczyszczeń stały się wyjątkowo wysokie.
Kluczowym narzędziem przeciwdziałania zanieczyszczeniom miała być reforma i wsparcie termomodernizacji oraz wymiany starych kotłów w ramach programu Czyste Powietrze. Niestety, z raportów wynika, że w pierwszym tygodniu stycznia 2026 roku do programu wpłynęło zaledwie 704 wnioski, co jest znacznym spadkiem w porównaniu ze średnią tygodniową liczbą ponad 5200 wniosków obserwowaną w 2024 roku. Taka sytuacja wskazuje na osłabienie dynamiki wymiany kopciuchów i spowolnienie działań na rzecz poprawy jakości powietrza.
W zakresie przepisów lokalnych obecnie obowiązują uchwały antysmogowe w 14 województwach, które nakładają obowiązek likwidacji najbardziej emisyjnych kotłów. Jednak egzekwowanie tych regulacji jest opisywane jako niewystarczające lub wręcz symboliczne. Znacząca część użytkowników przestarzałych pieców nadal korzysta z nich niezgodnie z prawem, nie doznając skutków prawnych. Nadzór nad wdrażaniem uchwał antysmogowych pozostaje ograniczony, gdyż odpowiednie inspekcje nie monitorują skutecznie ich przestrzegania.
W dyskusji o obecnym stanie jakości powietrza w Polsce zauważalne jest milczenie ze strony instytucji państwowych, w tym Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Pomimo kryzysowego charakteru sytuacji i wysokich poziomów zanieczyszczeń, brakuje aktywnych działań i komunikacji ze strony organów odpowiedzialnych za politykę środowiskową. Organizacje monitorujące stan powietrza wskazują, że nawet oficjalne kanały informacyjne resortu nie podejmują tematu lub traktują go niewystarczająco poważnie.
Podsumowując, Polska doświadcza obecnie poważnego kryzysu związanego z jakością powietrza na skutek wysokich stężeń pyłów PM10, które przekraczają normy wielokrotnie. Przyczyny tej sytuacji mają podłoże zarówno w utrzymywaniu użycia starych, nieefektywnych i szkodliwych źródeł ciepła, jak i w ograniczonej skuteczności programów oraz regulacji mających przeciwdziałać smogowi. Brak zdecydowanych działań organów państwowych dodatkowo utrudnia rozwiązanie tego istotnego problemu zdrowotnego i środowiskowego.
