Czy Twoja firma wie, ile energii zużywa rocznie i czy ten wynik oznacza dodatkowe obowiązki? Audyt energetyczny przedsiębiorstwa warto rozpocząć od uporządkowania danych. W przedsiębiorstwach informacje często są rozproszone między fakturami, licznikami, systemami technicznymi i lokalizacjami. Dlatego bez ich uporządkowania trudno ocenić, czy potrzebny jest audyt energetyczny przedsiębiorstwa, czy szersze wdrożenie systemu zarządzania energią.
W tym przewodniku wyjaśniamy, jak przygotować się do takiej oceny. Pokazujemy także, jak przeliczać zużycie na TJ i GWh oraz czym różni się audyt energetyczny przedsiębiorstwa od ISO 50001. Ponadto omawiamy czynniki wpływające na koszt audytu, bez podawania niezweryfikowanych kwot. Na koniec wskazujemy, jak przejść od analizy obowiązku do planu działania.
Od czego zacząć ocenę obowiązku audytu energetycznego
W pierwszej kolejności ustal średnioroczne zużycie energii w całym przedsiębiorstwie. Nie chodzi wyłącznie o energię elektryczną. Analiza powinna obejmować wszystkie istotne nośniki wykorzystywane w organizacji. Następnie przypisz dane do lokalizacji, instalacji lub procesów, aby można było je później zidentyfikować.
W praktyce zacznij od zebrania faktur, odczytów liczników, zestawień zakupowych oraz informacji o własnych źródłach energii. Następnie sprawdź, czy okresy rozliczeniowe są porównywalne i czy nie występują luki. Wynik oparty wyłącznie na szacunkach może prowadzić do błędnej oceny. Dlatego dane powinny być aktualne, reprezentatywne i zmierzone.
W materiałach dotyczących wdrażania dyrektywy EED 2023/1791 wskazywane są dwa istotne poziomy zużycia. Przedsiębiorstwa zużywające rocznie więcej niż 10 TJ, czyli 2,78 GWh, mają cyklicznie przeprowadzać audyty energetyczne. Dotyczy to firm bez wdrożonego systemu zarządzania energią. Przy zużyciu większym niż 85 TJ, czyli 23,61 GWh, wskazywany jest obowiązek wdrożenia systemu zarządzania energią certyfikowanego przez niezależny organ.
Te wartości należy traktować jako element wdrażania EED 2023/1791, a nie samodzielną podstawę oceny aktualnego obowiązku w Polsce. Treść dyrektywy można sprawdzić na oficjalnej stronie EUR-Lex. Zakres i terminy zależą od krajowych przepisów oraz dat ich wejścia w życie. Dlatego przed decyzją compliance zweryfikuj stan prawny w oficjalnych źródłach. Sama suma zużycia jest natomiast dobrym punktem wyjścia do dalszej rozmowy.
Jak przeliczyć zużycie na TJ i GWh w audycie firmy
TJ, czyli teradżul, to jednostka energii stosowana przy analizach różnych nośników. Z kolei GWh, czyli gigawatogodzina, jest często używana w gospodarce elektroenergetycznej. Przeliczenie sprowadza prąd, paliwa i inne nośniki do wspólnego mianownika. Wymaga jednak właściwych współczynników oraz konsekwentnej metodyki.
W odniesieniu do progów opisanych w briefie 10 TJ odpowiada 2,78 GWh. Natomiast 85 TJ odpowiada 23,61 GWh. Są to wartości orientacyjne, przydatne do oceny poziomu zużycia. W przedsiębiorstwie trzeba ująć wszystkie składniki zgodnie z aktualnymi wymaganiami i przyjętą metodą. Nie zastępuj pomiarów luźnym przybliżeniem.
Jak przygotować dane do obliczeń
Przed obliczeniem wyniku uporządkuj dane i odnotuj ich źródło. Wskaż, czy dana wartość pochodzi z pomiaru, faktury czy szacunku. Dzięki temu łatwiej wykryjesz braki oraz wyjaśnisz później pochodzenie każdej liczby.
Ważna jest również reprezentatywność okresu. Nietypowy przestój, rozbudowa zakładu albo zmiana produkcji mogą wpływać na wynik roczny. Mimo to takich danych nie należy pomijać. Trzeba je opisać i uwzględnić w interpretacji. Im lepiej udokumentujesz kontekst zużycia, tym łatwiej zaplanujesz audyt energetyczny przedsiębiorstwa, pomiary oraz działania optymalizacyjne.
Co zrobić, gdy dane do audytu są niepełne
Niepełne dane nie powinny być powodem do zaniechania analizy. Należy jednak oznaczyć wartości wymagające uzupełnienia. Wstępnego wyniku nie przedstawiaj jako ostatecznego. W takim przypadku może być potrzebna weryfikacja liczników, uzupełnienie dokumentów lub rozdzielenie zużycia na obszary.
Ponadto przedsiębiorstwo powinno ustalić, kto odpowiada za dane energetyczne. W większych organizacjach informacje często dzielą się między dział techniczny, finanse, zakupy i zarządców obiektów. Wyznaczenie koordynatora ogranicza ryzyko pominięcia lokalizacji albo nośnika energii.
Audyt energetyczny przedsiębiorstwa a system ISO 50001
Audyt energetyczny przedsiębiorstwa i system zarządzania energią ISO 50001 odpowiadają na różne potrzeby. Audyt służy rozpoznaniu sposobu wykorzystania energii. Ponadto wskazuje obszary o istotnym zużyciu oraz możliwości poprawy efektywności. Jest więc analizą i podstawą planowania konkretnych działań.
ISO 50001 to natomiast uporządkowany system zarządzania energią. Jego celem jest ciągłe doskonalenie tego obszaru. Wdrożenie oznacza szerszą pracę organizacyjną niż pojedynczy audyt. Obejmuje stworzenie i utrzymywanie sposobu zarządzania energią, monitorowanie wyników oraz doskonalenie podejścia w czasie.
Nie utożsamiaj cyklicznego audytu z certyfikacją ISO 50001. Audyt może wskazać działania i priorytety, ale sam nie jest systemem zarządzania. Z drugiej strony wdrożenie systemu nie jest jednorazowym raportem. Certyfikacja to odrębny etap, który prowadzi niezależna jednostka certyfikująca. Zakres prac i wymagania trzeba ustalić dla konkretnej organizacji.
Planowanie wdrożenia systemu zarządzania energią
W materiałach dotyczących progu większego niż 85 TJ wskazywany jest obowiązek wdrożenia systemu zarządzania energią certyfikowanego przez niezależny organ. Aktualną podstawę prawną oraz sposób zastosowania tego obowiązku w Polsce sprawdź w oficjalnych źródłach. Wdrożenie i certyfikacja ISO 50001 mogą trwać od kilku do kilkunastu miesięcy. Dlatego nie odkładaj analizy do chwili, gdy decyzję trzeba podjąć natychmiast.
Jeżeli organizacja chce przede wszystkim rozpoznać zużycie i możliwości poprawy, właściwym pierwszym krokiem może być audyt. Jeżeli natomiast chce zbudować stały model zarządzania energią, należy rozważyć wdrożenie systemu. Dotyczy to także monitorowania postępu oraz wspierania celów ESG i raportowania zrównoważonego rozwoju. Na stronie wdrożenie ISO 50001 opisujemy tę ścieżkę w kontekście pracy nad systemem zarządzania energią.
„Audyt energetyczny pokazuje, gdzie i ile energii zużywa przedsiębiorstwo; ISO 50001 zapewnia stały mechanizm zarządzania tym wynikiem, a nie jednorazową diagnozę.”
– Marek Amrozy, EnMS Polska
Co obejmuje dobrze przygotowany audyt energetyczny firmy
Wartość audytu zależy nie tylko od raportu, lecz także od jakości informacji wejściowych. Audyt energetyczny powinien opierać się na danych aktualnych, reprezentatywnych, zmierzonych i możliwych do zidentyfikowania. Dzięki temu wnioski można odnieść do rzeczywistego funkcjonowania zakładu, budynku lub całej organizacji.
Na początku ustal granice przedsiębiorstwa objęte analizą. Wskaż lokalizacje, procesy i nośniki energii. Następnie sprawdź, jak organizacja je rejestruje. Co istotne, rozpoznaj zmiany, które mogły wpłynąć na zużycie, na przykład zmianę skali działalności albo sposobu pracy instalacji. Bez tego sama wartość roczna może być trudna do interpretacji.
Lista danych wejściowych do audytu
- zestawienie lokalizacji i obiektów objętych analizą,
- informacje o wszystkich wykorzystywanych nośnikach energii,
- dane z faktur, liczników i innych mierników wraz z okresami,
- roczne wartości zużycia wraz z jednostkami i zastosowanymi przeliczeniami,
- opis zmian w produkcji, eksploatacji lub wykorzystaniu obiektów,
- informacje o istniejących pomiarach i sposobie identyfikacji danych.
Nie każda organizacja ma taki zestaw od razu. Dlatego przed zamówieniem audytu warto przeprowadzić wstępną analizę luk. Pozwala ona oddzielić dane dostępne od tych, które trzeba dopiero pozyskać. To także dobry moment na wskazanie obszarów wymagających uwagi, takich jak instalacje elektroenergetyczne, sprężone powietrze, oświetlenie lub napędy elektryczne.
Wykonujemy audyty energetyczne przedsiębiorstw, w tym audyty wskazywane jako wymagane ustawą oraz audyty według PN-EN 16247. Zakres pracy ustalamy względem sytuacji konkretnej organizacji. W ramach usług EnMS Polska zajmujemy się również audytami obszarowymi. Takie rozwiązanie sprawdza się, gdy potrzebna jest szczegółowa analiza wybranego fragmentu infrastruktury.
Efekty modernizacji energetycznej
Zrealizowaliśmy dla przedsiębiorstwa z branży budownictwa specjalistycznego pakiet modernizacji, który obniżył zużycie energii o ponad 200 MWh/rok – wynik ten pokazuje skalę oszczędności możliwych dzięki połączeniu termomodernizacji i modernizacji oświetlenia. Nasi eksperci obserwują, że taka skala redukcji ułatwia dostęp do finansowania inwestycji.
Od czego zależy cena audytu energetycznego przedsiębiorstwa
Nie podajemy jednej uniwersalnej ceny audytu, ponieważ koszt zależy od zakresu przedsiębiorstwa i jakości danych. Inaczej planuje się pracę dla jednej lokalizacji z uporządkowaną dokumentacją. Natomiast inaczej wygląda analiza organizacji rozproszonej, obejmującej wiele obiektów i procesów. Wycena powinna wynikać z rzeczywistego zakresu, a nie z samego hasła „audyt energetyczny”.
Na koszt wpływają przede wszystkim liczba lokalizacji, liczba i rodzaj nośników oraz złożoność procesów. Znaczenie ma także dostępność pomiarów i możliwość przypisania zużycia do konkretnych obszarów. Jeżeli dane są kompletne i spójne, analiza może wymagać mniejszego nakładu pracy. W przypadku braków, rozbieżności lub wartości szacunkowych nakład będzie inny.
Istotny jest również oczekiwany zakres prac. Przedsiębiorstwo może potrzebować oceny całościowej albo analizy wybranych obszarów. Mogą to być na przykład elektroenergetyka, sprężone powietrze, oświetlenie czy napędy elektryczne. Zakres trzeba powiązać z celem: oceną obowiązku, identyfikacją oszczędności, planem optymalizacji albo uporządkowaniem danych dla systemu zarządzania energią.
Do przygotowania wyceny potrzebne są co najmniej informacje o lokalizacjach, nośnikach energii, rocznym zużyciu i dostępnych pomiarach. Dodatkowo określ oczekiwany zakres. Na tej podstawie możemy ocenić sytuację, zaproponować właściwą ścieżkę i przedstawić indywidualną wycenę.
W kosztach i planowaniu oddziel audyt od wdrożenia oraz certyfikacji ISO 50001. Są to różne zakresy prac, z odmiennym celem i konsekwencjami organizacyjnymi. Jeżeli analiza wykaże potrzebę systemu, jego wdrożenie wymaga osobnego ustalenia zakresu. Nie traktuj więc ceny audytu jako ceny całego procesu zarządzania energią.
Jak wybrać właściwą ścieżkę działania
Decyzja między audytem a systemem zarządzania energią powinna wynikać z kilku przesłanek. Po pierwsze, uwzględnij zweryfikowany poziom średniorocznego zużycia. Po drugie, oceń dojrzałość organizacji w zakresie pomiarów, odpowiedzialności i ciągłego doskonalenia.
Audyt energetyczny firmy jest naturalną ścieżką, gdy organizacja chce uporządkować dane i rozpoznać główne źródła zużycia. Dzięki temu otrzymuje podstawę do planowania działań. System ISO 50001 może być właściwszy, gdy przedsiębiorstwo potrzebuje stałego modelu zarządzania energią, chce monitorować efekty oraz włączyć energię w zarządzanie operacyjne i cele ESG.
Certyfikat wydany przez akredytowaną jednostkę certyfikującą jest uznawany na całym świecie. Jednak samą certyfikację prowadzi niezależna jednostka.
W EnMS Polska pomagamy przejść od rozpoznania sytuacji do wyboru zakresu działania. Od 2010 roku pracujemy w obszarze efektywności energetycznej. Wykonujemy audyty przedsiębiorstw oraz wdrażamy i utrzymujemy system zarządzania energią zgodny z ISO 50001. Nie zakładamy z góry, że każda organizacja potrzebuje tego samego rozwiązania. Najpierw trzeba ustalić fakty, dane i cel biznesowy.
Co zrobić w praktyce przed kontaktem
Przygotowanie do rozmowy z doradcą nie musi oznaczać kompletnego opracowania audytowego. Wystarczy zebrać podstawowe informacje, które pozwolą ocenić skalę i złożoność przedsiębiorstwa. Im bardziej uporządkowane dane, tym łatwiej określić zakres pracy, wskazać braki i zaproponować rozwiązanie dopasowane do sytuacji.
- oznacz wartości zmierzone, fakturowane oraz szacunkowe,
- zapisz, czy celem jest audyt energetyczny przedsiębiorstwa, ocena obowiązku, optymalizacja czy przygotowanie do ISO 50001,
- przygotuj pytania o zakres, dane, harmonogram i sposób wyceny.
Następnie przelicz dostępne wartości na TJ i GWh, pamiętając o właściwych współczynnikach. Wynik wstępny nie zastępuje weryfikacji prawnej ani audytu. Mimo to pomaga szybciej wykryć, czy przedsiębiorstwo zbliża się do poziomów wskazywanych w materiałach wdrażających EED 2023/1791.
Jeśli chcesz omówić dane dotyczące lokalizacji, nośników energii i zużycia, skontaktuj się z EnMS Polska. Możemy rozpocząć od konsultacji i wstępnej analizy. Następnie dobierzemy ścieżkę: audyt energetyczny przedsiębiorstwa albo wdrożenie systemu zarządzania energią. Zakres i wycena wymagają wcześniejszego rozpoznania sytuacji.
Praktyczne wnioski dla przedsiębiorstwa
- Zacznij od danych. Zbierz informacje o wszystkich lokalizacjach, nośnikach energii i okresach rozliczeniowych.
- Sprawdź jednostki. Przelicz zużycie na TJ i GWh, ale nie opieraj ostatecznych wniosków wyłącznie na szacunkach.
- Zweryfikuj stan prawny. Progi większe niż 10 TJ i 85 TJ wynikają z materiałów dotyczących wdrażania EED 2023/1791. Aktualne obowiązki sprawdź w oficjalnych źródłach.
- Rozdziel zakresy. Audyt energetyczny przedsiębiorstwa, wdrożenie systemu ISO 50001 i certyfikacja to różne etapy oraz różne prace.
- Oceń jakość pomiarów. Dane powinny być aktualne, reprezentatywne, zmierzone i możliwe do zidentyfikowania.
- Przygotuj informacje do wyceny. Podaj liczbę lokalizacji, nośniki, zużycie, dostępne pomiary i oczekiwany zakres.
- Skonsultuj ścieżkę. Możemy pomóc ocenić, czy pierwszym krokiem powinien być audyt, czy przygotowanie do wdrożenia systemu zarządzania energią.
Podsumowanie i następny krok
Podsumowując, audyt energetyczny przedsiębiorstwa zaczyna się od ustalenia skali działalności, jakości danych i celu analizy. Nie zaczyna się natomiast od wyboru gotowej ceny. Warto sprawdzić średnioroczne zużycie energii, przeliczyć je na TJ i GWh oraz zweryfikować aktualne przepisy. W materiałach związanych z wdrażaniem EED 2023/1791 wskazywane są poziomy większe niż 10 TJ i 85 TJ. Ich zastosowanie w Polsce trzeba jednak potwierdzić na podstawie obowiązującego prawa.
Audyt energetyczny przedsiębiorstwa pomaga rozpoznać zużycie i możliwości poprawy efektywności energetycznej. ISO 50001 służy natomiast zbudowaniu oraz utrzymaniu systemu zarządzania energią. W EnMS Polska pomagamy uporządkować dane, ocenić sytuację i dobrać zakres prac bez przesądzania rozwiązania przed analizą. Przygotuj informacje o lokalizacjach, nośnikach i zużyciu. Następnie skontaktuj się z nami, aby sprawdzić kwalifikację i omówić wycenę.
Marek Amrozy jest ekspertem EnMS Polska oraz dyrektorem odpowiedzialnym za rozwój projektów w obszarze efektywności energetycznej. Posiada ponad 20 lat doświadczenia zdobyte m.in. w Narodowej Agencji Poszanowania Energii, gdzie odpowiadał za realizację i koordynację audytów energetycznych oraz projektów poprawy efektywności energetycznej w przedsiębiorstwach i sektorze publicznym.
Jest autorem lub współautorem ponad 500 audytów energetycznych obejmujących budynki, instalacje przemysłowe, systemy ciepłownicze oraz odnawialne źródła energii. Brał udział w projektach międzynarodowych wspierających przedsiębiorstwa w poprawie efektywności energetycznej.
Specjalizuje się w praktycznym wdrażaniu systemów zarządzania energią ISO 50001, analizie zużycia energii oraz identyfikacji potencjału oszczędności w przedsiębiorstwach. Jest także prelegentem i uczestnikiem branżowych wydarzeń dotyczących transformacji energetycznej i zarządzania energią.
